Trong khi phần lớn các gã khổng lồ phần cứng như Apple, Sony hay Microsoft đang nỗ lực tối đa để "khóa chặt" thiết bị của họ trong những bức tường bản quyền và thiết kế độc quyền, Valve một lần nữa chọn đi con đường ngược lại. Mới đây, công ty của Gabe Newell đã chính thức phát hành toàn bộ tệp thiết kế CAD của Steam Controller mới (thường được gọi là Steam Controller 2) và thiết bị nhận tín hiệu "Puck" dưới giấy phép Creative Commons.
Động thái này không chỉ là một món quà cho cộng đồng modder mà còn là một tuyên ngôn mạnh mẽ về quyền sở hữu thiết bị của người dùng.
"Của bạn, bạn có quyền làm gì tùy thích"
Bộ tệp tin mà Valve chia sẻ bao gồm các định dạng .STP, .STL và các sơ đồ kỹ thuật chi tiết của vỏ ngoài thiết bị. Mục tiêu rất rõ ràng: cho phép người dùng tự in 3D các phụ kiện, thiết kế vỏ thay thế, đế sạc, hay thậm chí là các ngàm gắn điện thoại mà không lo vi phạm bản quyền.
Trong tệp README đi kèm trên GitLab, Valve đã viết một lời nhắn nhủ đầy tính "đồng chí":
"Chiếc Steam Controller là của bạn, và bạn có quyền làm bất cứ điều gì bạn muốn với nó. Tuy nhiên, chúng tôi khuyến cáo bạn nên để các chuyên gia thực hiện. Bất kỳ hư hại nào bạn gây ra sẽ không được bảo hành – nhưng quan trọng hơn, bạn có thể làm hỏng thiết bị hoặc thậm chí bị thương! Hãy cẩn thận và vui vẻ!"
Đây không phải lần đầu Valve làm điều này. Trước đó, họ đã từng công khai sơ đồ của Steam Deck, Index VR và cả phiên bản Steam Controller đầu tiên từ một thập kỷ trước. Valve dường như đang xây dựng một tiêu chuẩn vàng cho "Quyền sửa chữa" (Right to Repair) mà các công ty khác vẫn đang kịch liệt phản đối.
Giấy phép Creative Commons: Sự cân bằng khôn ngoan
Valve sử dụng một biến thể của giấy phép Creative Commons cho phép sử dụng phi thương mại, yêu cầu ghi nhận nguồn gốc và chia sẻ tương tự (Share-alike). Điều này có nghĩa là bất kỳ modder nào tạo ra một thiết kế mới dựa trên tệp của Valve đều phải công khai thiết kế đó cho cộng đồng.
Đối với các thực thể thương mại muốn sản xuất phụ kiện hàng loạt, Valve yêu cầu họ phải liên hệ trực tiếp để thảo luận về các điều khoản. Đây là một cách tiếp cận thông minh: bảo vệ cộng đồng mã nguồn mở trong khi vẫn giữ lại quyền kiểm soát đối với các bên muốn trục lợi từ thiết kế của họ.
Phản biện: "Khu vườn đóng" trong lớp vỏ mở?
Dù nhận được cơn mưa lời khen, Valve không tránh khỏi những ánh mắt nghi ngờ. Một số người dùng trên các diễn đàn công nghệ chỉ ra rằng, dù phần cứng là "mở", nhưng phần mềm và hệ sinh thái đi kèm vẫn mang tính độc quyền cao.
"Dù Valve và Steam rất tuyệt vời, tôi không thích hướng đi của họ với chiếc controller này. Nó chỉ hoạt động tốt nhất với Steam và không thể hoạt động trơn tru trên các hệ điều hành máy tính để bàn nếu không có Steam, mặc dù có bố cục phím tiêu chuẩn. Đó là một bước đi tinh vi hướng tới một khu vườn đóng."
Ngoài ra, việc Valve chậm trễ trong việc giải quyết các vấn đề về chuỗi cung ứng – đặc biệt là sự tăng giá của chip nhớ – đã khiến nhiều người tự hỏi liệu việc phát hành file CAD có phải là một cách để xoa dịu cộng đồng trong khi chờ đợi các thiết bị phần cứng khác (như Steam Machine mới hay "Half-Life 3") vẫn còn đang trong vòng bí mật.
Kết luận
Trong một ngành công nghiệp mà sự lỗi thời có kế hoạch (planned obsolescence) và việc hạn chế sửa chữa đã trở thành tiêu chuẩn, Valve vẫn là một ngoại lệ đầy thú vị. Bằng cách trao quyền cho người dùng tự sửa chữa và tùy biến thiết bị, Valve không chỉ bán một sản phẩm, họ đang bán một sự tin tưởng.
Có thể Valve sẽ không bao giờ ra mắt Half-Life 3, nhưng bằng những động thái như thế này, họ đã chứng minh mình là một trong những công ty hiếm hoi thực sự tôn trọng quyền lợi của game thủ và người tiêu dùng.